Yapay Zekâ Çağında İletişim Etiğinin Yeniden Tanımlanması
Anahtar Kelimeler:
Yapay Zekâ, İletişim Etiği, Deepfake, Algoritmik Şeffaflık, Bilgi Etiği, AB Yapay Zekâ YasasıÖzet
Bu makale, yapay zekâ (YZ) teknolojilerinin iletişim süreçlerini köklü biçimde dönüştürdüğü günümüzde, mevcut iletişim etiği çerçevelerinin yeniden ele alınması gerektiğini tartışmaktadır. Çalışmada, klasik iletişim etiğinin temel ilkeleri olan şeffaflık, doğruluk, mahremiyet ve sorumluluk kavramları yapay zekâ bağlamında yeniden değerlendirilmektedir. Deepfake teknolojileri, algoritmik önyargılar, otomatik içerik üretimi, gözetim kapitalizmi ve kişisel verilerin işlenmesi gibi konuların iletişim etiğine yönelik oluşturduğu yeni tehditler, Floridi'nin bilgi etiği, Habermas'ın iletişimsel eylem kuramı ve Zuboff'un gözetim kapitalizmi kavramı temelinde analiz edilmektedir. Avrupa Birliği Yapay Zekâ Yasası (AI Act, 2024) ve UNESCO Yapay Zekâ Etiği Tavsiye Kararı (2021) başta olmak üzere uluslararası düzenleyici çerçeveler incelenerek, yapay zekâ çağında iletişim etiğinin yeniden tanımlanmasına yönelik beş temel normatif ilke önerilmektedir.
Referanslar
Altıntop, M. (2023). Yapay zekâ/akıllı öğrenme teknolojileriyle akademik metin yazma: ChatGPT örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 46, 186-211.
Altıntop, M. ve Bak, G. (2023). Medya okuryazarlığı paradoksu: Louis Althusser'ın devletin ideolojik aygıtları kavramsallaştırması bağlamında bir değerlendirme. S. Özer ve R. İnan (Ed.), Güncel sosyal ve beşeri bilimler araştırmaları (ss. 275-289). Livre de Lyon.
Chesney, R. ve Citron, D. K. (2019). Deep fakes: A looming challenge for privacy, democracy, and national security. California Law Review, 107(3), 1753-1820.
Christians, C. G., Glasser, T. L., McQuail, D., Nordenstreng, K. ve White, R. A. (2020). Normative theories of the media: Journalism in democratic societies. University of Illinois Press.
Couldry, N. ve Mejias, U. A. (2019). The costs of connection: How data is colonizing human life and appropriating it for capitalism. Stanford University Press.
Curran, D. (2023). Surveillance capitalism and systemic digital risk: The imperative to collect and connect and the risks of interconnectedness. Big Data & Society, 10(1). https://doi.org/10.1177/20539517231177621
Diakopoulos, N. ve Johnson, D. (2021). Anticipating and addressing the ethical implications of deepfakes in the context of elections. New Media & Society, 23(7), 2072-2098.
Ertürk, H. A. (2022). Yeni medya ekseninde ideolojiyi anlamak: Filtre balonları ve yankı odaları. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi İletişim Fakültesi Akademik Dergisi, 1(2), 137-159.
European Parliament and Council. (2024). Regulation (EU) 2024/1689 laying down harmonised rules on artificial intelligence (Artificial Intelligence Act). Official Journal of the European Union.
Floridi, L. (2023). The ethics of artificial intelligence: Principles, challenges, and opportunities. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780198883098.001.0001
Floridi, L. (2024). The ethics of artificial intelligence: Exacerbated problems, renewed problems, unprecedented problems. American Philosophical Quarterly. https://doi.org/10.2139/ssrn.4801799
Habermas, J. (1984). The theory of communicative action, Vol. 1: Reason and the rationalization of society (T. McCarthy, Çev.). Beacon Press.
Işık, M. (2014). İletişim ve etik. Eğitim Yayınevi.
Kayıhan, B., Narin, B., Fırat, D. ve Fırat, F. (2021). Algoritmalar, yapay zekâ ve makine öğrenimi ekseninde gazetecilik etiği: Uluslararası akademik dergilere yönelik bir inceleme. TRT Akademi, 6(12), 296-327.
Mittelstadt, B. D., Allo, P., Taddeo, M., Wachter, S. ve Floridi, L. (2016). The ethics of algorithms: Mapping the debate. Big Data & Society, 3(2), 1-21. https://doi.org/10.1177/2053951716679679
Momeni, M. (2025). Artificial intelligence and political deepfakes: Shaping citizen perceptions through misinformation. Media, Culture & Society. https://doi.org/10.1177/09732586241277335
Pawelec, M. (2024). Decent deepfakes? Professional deepfake developers' ethical considerations and their governance potential. AI and Ethics. https://doi.org/10.1007/s43681-024-00542-2
Turan, S. G. (2025). Deepfake teknolojisi, siber şiddet ve dijital iletişim: etkileşimli tehditler ve toplumsal sonuçlar. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi İletişim Fakültesi Akademik Dergisi, 4(1), 49-61. https://izlik.org/JA88HW63AN
UNESCO. (2021). Recommendation on the ethics of artificial intelligence. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000380455
Yükseköğretim Kurulu [YÖK]. (2024). Yükseköğretim kurumları bilimsel araştırma ve yayın faaliyetlerinde üretken yapay zeka kullanımına dair etik rehber. https://proje.yok.gov.tr/tr/page/635
Zuboff, S. (2019). The age of surveillance capitalism: The fight for a human future at the new frontier of power. PublicAffairs.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 SOSYAL GELİŞİM DERGİSİ
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
